Ik had jullie nog beloofd iets te vertellen over de taal en dan bedoel ik natuurlijk Bahasa Indonesia (bahasa betekent gewoon 'taal'), maar ik ga het uitbreiden met een beetje bahasa Malay ofwel grof gezegd 'bahasa Malayu'. Malayu klinkt in mijn oren een beetje denigrerend, maar dat zijn de fijne nuances waar de postkoloniale buitenlander geen weet van heeft.

Trouwens, ik zit nu op Langkawi, het hoofdeiland van een eilandengroep in de noordelijkste staat van Maleisie, dicht tegen de Thaise grens aan. Ik ben totaal uitgereisd, heb nergens meer zin in, behalve in een paar dagen lekker luieren aan het strand. Het strand is hier trouwens ongelooflijk mooi: spierwit, schoon, diepblauw water en geringe golfslag. Lekker een paar dagen gewoon lui liggen braden in de zon. ik heb alles gezien wat ik zien wou tot en met krokodillen op de zandbank, wilde olifanten aan de kant van de rivier en zwaaiende en slingerendelangneusapen in de bomen. Over deze apen valt trouwens heel veel te vertellen en ik kan de verleiding bijna niet weerstaan om het te gaan doen ook! Maar eerst de taal!

Bahasa Indonesia is een taal die is afgeleid van het zg. pasarmaleis. In dit eilandenrijk worden vele talen gesproken en om elkaar te kunnen verstaan hadden de zeelieden (het waren hier natuurlijk allemaal zeevaarders) een makkelijk taaltje verzonnen, dat was het pasarmaleis. Dit taaltje werd overal gesproken en verstaan en in de koloniale tijd kwam het in de Nederlandse huishoudensgoed van pas, want de taal was een voudig en makkelijk aan te leren. Maar het was grof en het klonk ook een beetje grof en dus groeide de behoefte aan een wat verfijnder taal: bahasa Indonesia, voortgekomen uit pasar maleis. Toen Indonesie zelfstandig werd in 1948 (volgens de Indonesiers 1945, maar dat is zeer omstreden), werd deze taal ingevoerd als de officiele voertaal van Indonesie. Ik heb het op school ook nog moeten leren en in mijn oren toen, klonk het heel raar. Het klonk als boekentaal en erg geconstrueerd. Je zou het toen niet in je hoofd halen om zo spreken, bijv. tegen de bedienden! Wat zouden die je raar aangekeken hebben. Toen ik 25 jaar later terug kwam in Indonesie, bleek de taal volledig ingeburgerd te zijn (hele prestatie) en dorst ik mijn mond niet open te doen, vanwege het grove pasarmaleis dat er misschien uit zou rollen.

Maar nu de taal: overal in de stad, op straat, in openbare gebouwen, in de spreektaal, overal herken je Nederlandse woorden. Soms nauwelijks herkenbaar (mesin van machine of losmen van logement), soms letterlijk overgenomen (bijv. knalpot of stopkontak) en soms een herkenbare verbastering (parkir bus of halte bus). Trouwens die 'u' dat is ook zoiets. Men heeftbij de invoering van de bahasa Indonesia de nederlandse spelling afgezworen en vervangen door een eigen Indonesische spelling, waarbij men naar mijn smaak vreselijk inkonsekwent te werk is gegaan. De nederlandse 'oe' werd vervangen door 'u' zodat ze bus dus eigenlijk zouden moeten uitspreken als boes. Maar nee, ze zeggen bus zoals wij dat zeggen, terwijl ze de U-klank helemaal niet kennen. Vroeger zeiden ze dan ook 'bis'ipv bus. Maar ja, taal is nu eenmaal taal.Sommige vrouwen noemen elkaar trouwens ook 'zus' en niet soes! En zo kan ik nog eindeloos doorgaan: het nederlandse 'tj' werd vervangen door'c'. Hetwoord wassen (vroeger tjoetji) wordt nu geschreven als cuci, terwijl het woord 'cafe' gewoon als kaffee wordt uitgesproken en niet als tjaffee. Inconsekwent, toch?Op een geven ogenblik ben ik foto's gaan maken op straat,iedere keer als ik een nederlands woord meende te herkennen. Maar daar ben ik snel mee opgehouden, want dan kon ik om de twee minuten mijn camera te voorschijn halen. Kijk zelf maar op de foto's.

En zo staat de bahasa Malay stijf van de Engelse invloeden. Het Engelse 'station' bijvoorbeeld is in het maleis geworden 'stesen' tegenover 'setasiun' (herken je het nederlands?) in het Indonesisch. Politie is in maleisie 'polis' tegenover in het Indonesisch 'polisi'. Ik kan nog eindeloos doorgaan over de verschillen in beide talen. Ook uitspraak en accent is zo verschillend, dat ik het maleis in Maleisie nauwelijks kan verstaan. Trouwens voor sommigedingen hebben ze compleet andere woorden, bijv. 'bilik' voor kamer, terwijl dat in het Indonesisch 'kamar' is. Ze hebben weliswaar een taalunie, zoals wij dat hebben met belgie, maar de verschillen zijn toch erg groot, vind ik. Zelfshanteren ze soms een andere spelling. Kortom: taalunie? Waarom eigenlijk?